W uzupełnieniu prezentowanych już artykułów dotyczących wzmacniania odporności i profilaktyki zdrowotnej chciałabym przedstawić zagadnienia, które wydaja mi się ważne z punktu widzenia pediatry.

Obecnie w czasie pandemii troska o wzmocnienie odporności, szczególnie u dzieci jest silniejsza niż kiedykolwiek dotąd. Dobrą informacją jest to, że notuje się tylko 1% przypadków zakażenia COVID-19 u dzieci do 10 roku życia i tylko 4% w wieku 10-18 lat. Tak dzieci jak i kobiety w ciąży są mniej narażone na wystąpienie objawów choroby, częściej przebieg u nich jest łagodny i mają mniejsze ryzyko rozwinięcia ciężkich powikłań. Najnowsze doniesienia mówią, że prawdopodobnie nie my zarażamy się od dzieci, ale one od nas, a zatem wszystkim powinno zależeć na jak najlepszym stanie zdrowia.

Nasza i naszych dzieci odporność w znacznym stopniu zależy od nas samych. 

Fundamentami dobrej odporności są:

  • fizjologiczne oddychanie
  • prawidłowa dieta
  • wypoczynek i redukcja stresu 

Oddychanie przez nos, tak w ciągu dnia jak i w nocy, a także podczas noszenia maseczki, ma podstawowe znaczenie dla naszego stanu zdrowia. O roli prawidłowego oddychania w fizjologii człowieka, a także o chorobach do których prowadzi zaburzone oddychanie mogli się Państwo dowiedzieć z wcześniej publikowanych na naszej stronie i FB artykułach dr Elżbiety Dudzińskiej i z jej wystąpień medialnych. 

Chciałabym dodać kilka praktycznych informacji na temat maseczek, których zadaniem jest ograniczenie rozprzestrzeniania się zakażeń. 

Maseczki

16 kwietnia 2020r. weszły w życie przepisy o obowiązku zakrywania ust i nosa. 

Najczęściej do tego celu używane są półmaski filtrujące, powszechnie zwane maseczkami.

Możemy je podzielić na te, które chronią głównie lub wyłącznie nas przed zewnętrznymi czynnikami szkodliwymi, w tym przed zakażeniami (klasy ochrony oznaczone symbolem FFP lub N95) i na te, które ograniczają skażenie środowiska oraz zakażenie innych osób (maseczki chirurgiczne lub szyte z różnych materiałów).

Biorąc pod uwagę wielkość i kształt twarzy dziecka wybranie odpowiedniej maseczki nie jest łatwe. Można kupić gotową, dedykowaną dzieciom, ale trzeba upewnić się, że jest ona wykonana z atestowanego materiału i że dobrze przylega do twarzy. 

Maseczki mogą być jednorazowe lub wielorazowego użytku (z wymiennymi filtrami, szyte).

Wielorazowe szyte maseczki powinny być wielowarstwowe, wykonane z naturalnych materiałów takich jak bawełna, flanela, jedwab lub innych atestowanych, oddychających tkanin. Barwniki użyte do nadruków muszą być bezpieczne, nie powodujące podrażnień skóry czy uczuleń.

Należy starannie wybrać maseczkę najlepiej wspólnie z naszym dzieckiem. Powód dla którego nosimy maseczki jest poważny i te pozbawione kolorowych deseni mogą być postrzegane jako bardziej profesjonalne, lepiej chroniące niż te które stały się modowym dodatkiem. Jestem przekonana, że większość dzieci zaakceptuje noszenie nawet ,,bezbarwnych” maseczek jeżeli będziemy umieli im wytłumaczyć do czego służą i że są na razie nieodzownym ochronnym elementem naszego ubrania tak jak np. buty.

Bardzo ważne jest dopasowanie maseczki do kształtu i wielkości twarzy szczególnie, że obowiązkiem jej noszenia odjęte są już dzieci od 5. roku życia. Dziecku musi być w niej wygodnie na tyle, żeby nie musiało ciągle dotykać maseczki poprawiając jej ułożenie. Często widzę dzieci, których za duże maski są luźno powiewającym, zaczepionym na uszach elementem nie spełniających żadnych zadań ochronnych, a tylko przeszkadzającym w normalnym funkcjonowaniu. Źle dopasowana maseczka jest o połowę mniej skuteczna niż ta dobrze przylegająca i dodatkowo niesie większe zagrożenie zakażeniem z powodu jej poprawiania i dotykania przez dziecko. Dlatego ważne jest kupienie maseczki w odpowiednim rozmiarze lub uszycie takiej, która będzie dopasowana do twarzy naszego dziecka.

Maseczka chirurgiczna powinna być zmieniana na nową co 4 godziny, wielorazowa jak tylko zawilgotnieje tzn. co 20-30 minut lub według instrukcji producenta, a także wcześniej jeżeli zdjęliśmy ją nawet na chwilę. Z tego wynika, że wychodząc z domu na dłużej powinniśmy zaopatrzyć się w kilka maseczek na wymianę oraz w torebki do ich przechowywania. 

Instrukcja noszenia maski ochronnej:

1. Przed założeniem maski dokładnie umyj ręce wodą z mydłem lub zdezynfekuj je środkiem na bazie alkoholu (stężenie 60-80%).

2. Przyłóż maskę do twarzy tak, żeby zakryła nos, usta i podbródek. Kolorowa strona maski powinna być skierowana na zewnątrz.

3. Jeżeli maska ma sztywny pasek to dopasuj go do nosa. Gumki załóż za uszu, za długie skróć np. zawiązując na nich pętelki, tasiemki zawiąż z tyłu głowy.

4. Sprawdź czy maska dobrze przylega do twarzy.

5. Przed zdjęciem maski dokładnie umyj ręce lub zdezynfekuje je. 

6. Chwyć za gumki lub tasiemki i ostrożnie zdejmij maskę nie dotykając jej przedniej powierzchni.

7. Maskę jednorazową wyrzuć do zamykanego pojemnika lub worka na odpady zmieszane. Maseczkę wielorazową włóż ostrożnie do zamykanej torebki plastikowej. 

8. Umyj lub zdezynfekuj ręce nawet gdy zdejmujesz maskę tylko na chwilę

Odkażanie maseczek bawełnianych wielokrotnego użytku:

1. Pranie – wrzucamy maseczki bezpośrednio z torebek foliowych do pralki i pierzemy w minimum 60 stopniach przez 45 minut. Maseczki pierzemy oddzielnie, nie z innymi rzeczami. Wskazane jest dodatkowe prasowanie maseczki po wyschnięciu;

2. Odkażanie w sterylizatorze;

3. Gotowanie maseczek w pustym, czystym słoiku przez 30 minut;

4. Prasowanie żelazkiem ustawionym na maksymalna temperaturę (minimum 100 stopni Celsjusza);

5. Podgrzewanie w piekarniku w temperaturze 70 stopni Celsjusza przez 30 minut;

6. Dezynfekcja środkami antybakteryjnymi w aerosolu zawierającymi 60-80% alkoholu – spryskujemy powierzchnię i czekamy do wyschnięcia.

Zużyte maseczki należy przechowywać w zamkniętych torebkach plastikowych w wyznaczonym miejscu do czasu ich odkażania. Zawsze zakładamy rękawiczki dotykając zużytych maseczek a następnie, po ich zdjęciu, myjemy dokładnie ręce.

Jeżeli już wybierzemy lub uszyjemy maskę ochronną, którą zaakceptuje nasze dziecko, jeżeli będzie mu w niej wygodnie i pozna instrukcję jej obsługi to warto w domu często ćwiczyć i powtarzać zasady obchodzenia się z maską.

Zamiast masek ochronnych dopuszczalne jest stosowanie: chustek, szalików, kominów, bandanek, ale zwykle nie zakrywają one nosa i ust w wystarczającym stopniu i zsuwają się powodując ciągłą potrzebę poprawiania, dotykania. Skuteczna dezynfekcja takich zabezpieczeń często bywa niemożliwa. 

Noszenie maseczek może przynieść korzyści zdrowotne, ale trzeba znać zasady ich zakładania, zdejmowanie, utylizacji i dezynfekcji. Jest to często pomijany a tak ważny element w edukacji dzieci.

Mycie rąk

Prawidłowe mycie rąk to podstawa zabezpieczania się przed zakażeniem – nie tylko w czasie epidemii. Jeżeli nie można umyć rąk to należy je dezynfekować środkami zawierającymi 60-80% alkoholu i rozprowadzać na dłoniach w taki sam sposób jak mydło w poniższej instrukcji. Środka dezynfekującego nie wycieramy tylko czekamy aż wyschnie.

Instrukcja mycia rąk

Czas mycia około 30 sekund

  1. Opłucz ręce ciepłą wodą,
  2. Nabierz mydła w płynie w zagłębienie dłoni,                       
  3. Umyj wewnętrzne powierzchnie dłoni,
  4. Umyj grzbiety dłoni ,
  5. Złącz dłonie i umyj przestrzenie między palcami,
  6. Złącz zgięte palce i umyj górne części palców pocierając je,
  7. Umyj kciuki wykonując ruchy obrotowe dłoni przeciwnej, 

8.   Umyj nadgarstki obu dłoni,

9.   Opłucz ręce ciepłą wodą,

10.  Wytrzyj dłonie do sucha ręcznikiem jednorazowym,

11.  Trzymając ręcznik w dłoni zakręć kran.

Po myciu rąk lub dezynfekcji preparatami na bazie alkoholu wskazane jest nałożenie preparatu nawilżająco-natłuszczającego (emolientu), ponieważ częste odkażanie może spowodować, że skóra stanie się sucha, łuszcząca, zacznie pękać i swędzieć. 

Ręce należy myć: 

  przed założeniem maseczki i po jej zdjęciu, po kontakcie z używaną maseczką

  • po powrocie do domu
  • po wypakowaniu zakupów
  • przed i w trakcie przygotowywania posiłku
  • przed jedzeniem
  • po skorzystaniu z toalety
  • po kontakcie z odpadami (śmieci)
  • po zabawie ze zwierzętami i sprzątaniu ich odchodów
  • po kichaniu, kaszlu, wydmuchiwaniu nosa

Po powrocie do domu wskazane byłoby zdjęcie ubrania wierzchniego i uprania go a także wzięcie prysznica. Jeżeli nie jest to możliwe to należy dokładnie umyć ręce i twarz, zdjąć ubranie wierzchnie i zmienić je na inne, domowe. 

Dobrze jest nosić poza domem nakrycie głowy aby zabezpieczyć włosy. Nie musimy ich wtedy codziennie myć. 

Okulary przeciwsłoneczne chronić będą nasze oczy przed szkodliwymi promieniami słonecznymi i zabezpieczać przed wniknięciem koronawirusa tą drogą.

Do dezynfekcji sprzętów takich jak klamki, klucze, telefony, blaty itp. Nie używamy środków do dezynfekcji na bazie alkoholu (zbyt szybko parują) lecz takich które maja dłuższy czas działania m.in. aktywny chlor, kwas octowy, związki aktywnego tlenu.

Będąc na zewnątrz zalecane jest częsta dezynfekcja rąk np. w sklepach, aptekach, przychodniach, po dotykaniu klamek, poręczy oraz zakładanie rękawiczek jednorazowych.

Dieta

Dieta to kolejny ważny element w profilaktyce, ale również w leczeniu. Obszerne omówienie tego tematu znajdą Państwo w artykułach naszych dietetyczek mgr Agaty Kuc i mgr Agnieszki Kaniewskiej zamieszczonych na naszej stronie internetowej i FB. 

Chciałabym przypomnieć tylko kilka ważnych zasad dotyczących diety.

Podstawowe zalecenia żywieniowe dla dzieci od 2 roku życia i dorosłych:

  • stałe pory posiłków
  • jedzenie w miłej, spokojnej atmosferze, najlepiej rodzinnej, nieprzerywanej innymi aktywnościami
  • odstępy między posiłkami conajmniej 2,5-3 godziny
  • ilość posiłków zwykle 3 do 5, zależnie od indywidualnych potrzeb (do posiłku powinniśmy siadać głodni)
  • śniadanie około godziny 6.00, kolacja około 18.00 (około 6.00 rano wszystkie niemowlęta budzą się na śniadanie, jest to fizjologiczne. Wczesna kolacja to lepszy sen i dobry apetyt rano)
  • między posiłkami pijemy tylko wodę, nie soki – nic w tym czasie nie jemy
  • ilość jedzenia na posiłek zaspokajająca głód, nie więcej, nie do uczucia przejedzenia, niekoniecznie trzeba zjeść całą porcję
  • dokładne żucie jedzenia (wstępne trawienie), unikanie picia w trakcie posiłku (rozrzedzanie enzymów trawiennych)
  • nie stosowanie jedzenia jako nagrody (złe nawyki, szczególnie jeżeli dotyczy to słodyczy)

Przestrzeganie tych zasad pozwoli nam dobrze trawić, a tym samym wykorzystać wszystkie cenne substancje z pożywienia, które posłużą prawidłowemu funkcjonowaniu organizmu. W innym wypadku zostaną wydalone, a cały proces pozyskiwania wartościowych składników niewykorzystany. 

Dieta powinna być dostosowana do wieku i upodobań pacjenta ale też często eliminacyjna np. w alergii, nietolerancji pokarmowej, w chorobach metabolicznych czy w wypadku złych nawyków żywieniowych.

Ułożenie zbilansowanej diety dostosowanej do naszych aktualnych potrzeb wymaga specjalistycznej wiedzy i dlatego bardzo polecam konsultację z dietetyczką tak dla dla dzieci jak i dorosłych, co 1-2 lata.

Wypoczynek i relaks

Odpoczynek, prawidłowy sen, redukcja stresu to czynniki sprzyjające budowaniu odporności.

Sen to czas w którym dochodzi do regeneracji całego organizmu. Umożliwia on m.in. odbudowę energii wykorzystanej w ciagu dnia, wydzielanie hormonu wzrostu (dzieci rosną w czasie snu), redukcję hormonów stresu, zwiększenie odporności. Dobry sen ma duże znaczenie dla naszej pamięci i koncentracji. Osoby z niedoborem snu mają częściej skłonność do otyłości, obniżenia nastroju i gorzej się uczą. Dorośli powinni spać w nocy około 8 godzin. Dzieci potrzebują dużo więcej snu, a te najmłodsze powinny spać nie tylko w nocy ale też w ciagu dnia. 

Ilość godzin snu na dobę w zależności od wieku dziecka: 

  • 1-2 lata: 11-14 godzin
  • 3-5 lat: 10-13 godzin 
  • 6-12 lat: 9-12 godzin  
  • 13-18 lat: 8-10 godzin 

Zalecane jest wstawanie rano około godziny 6.00. Mając te informację łatwo obliczyć o której godzinie nasze dziecko powinno zasypiać.

W celu redukcji stresu, lęku, obniżonego nastroju można stosować różne techniki relaksacyjne takie jak np. joga, tai chi lub zarezerwować sobie czas na wyciszenie i medytację. Pozwoli to na przekierowanie myślenia, wyciszenie emocji, wyregulowanie oddechu i pracy serca, rozluźnienie mięśni.

Dobrym sposobem na odreagowanie napięcia zwłaszcza dla dzieci będzie ruch na świeżym powietrzu. Zalecam go przez minimum dwie godziny dziennie, codziennie, bez względu na pogodę. 

Wspólne gry i zabawy dzieci z rodzicami – tak w domu jak i na dworze – zwykle wyzwalają dobry nastrój, redukują napięcia, konsolidują rodzinę.

Stres

Czas epidemii wpływa na emocje nas wszystkich od niemowlęcia do seniora. 

Rodzice zauważają, że ich dzieci zaczynaja inaczej się zachowywać. Niemowlęta częściej płaczą, gorzej śpią, są niespokojne podczas karmienia, zachowują się tak jakby je coś bolało.

Dzieci starsze marudzą, trudno im się zdecydować czego chcą, są płaczliwe, senne, zmęczone, często zgłaszają różne dolegliwości lub stają się hałaśliwe, nieposłuszne, nadaktywne. To mogą być objawy stresu. 

Intensywne emocje wpływają na funkcjonowanie naszego organizmu, osłabiają nas, zmniejszają naszą odporność.

Pandemia jest sytuacją wyjątkową, nie ma wzorców radzenia sobie z nią. Tracimy kontrolę nad rzeczywistością. Dotychczasowy tryb życia tzn. chodzenie do pracy, żłobka, przedszkola, szkoły, spotkania rodzinne, z przyjaciółmi, rówieśnikami, zabawy na dworze, wycieczki i wiele innych dotychczasowych aktywności nie może być realizowanych. To rodzi napięcie, lęk, strach. Dotyczy to nie tylko dorosłych. Dzieci doświadczają takich samych emocji a często są one spotęgowane stresem, który przeżywają rodzice. Dzieci dostrzegają emocje rodziców nawet gdy nie są one wyrażone wprost. Dotyczy to także niemowląt i ma wpływ na ich zachowanie.

W tej trudnej sytuacji wszyscy staramy się szukać wsparcia. Dorośli w rozmowach z bliskimi, dzieci najczęściej w nas i ta świadomość i odpowiedzialność może być dobrym powodem do zapanowania nad własnym stresem. 

Starajmy się zachować spokój, panować nad emocjami. 

Przekazujmy dzieciom rzetelną wiedzę na temat epidemii (sposoby zarażania się, profilaktyka, prawidłowe mycie rąk, zastosowanie maseczek itp) ograniczając informacje mogące budzić niepokój (np.ciągłe sprawdzanie wiadomości na temat ofiar epidemii). 

Pytajmy o emocje i przemyślenia dziecka. Starajmy się rozmawiać, uspokajać, mieć czas dla dziecka.

Doceńmy, że właśnie teraz mamy okazję do wzmocnienia więzi rodzinnych co jest jedną z podstaw budowania poczucia bezpieczeństwa. Inną jest rutyna, z której wytrąciła nas epidemia.

Postarajmy się ustalić na nowo harmonogram dnia ze wszystkimi domownikami i przestrzegajmy go. Zaplanujmy pory posiłków, jadłospis, czas na wspólne gotowanie, sprzątanie, spacer, czytanie książek, naukę, gry i zabawy a także na relaks, wyciszenie, nudę (jest bardzo potrzebna, rozwija kreatywność). Postarajmy się zaangażować dziecko w jak najwięcej prac domowych. Będzie to sprzyjać wspólnemu spędzaniu czasu. Ograniczmy do minimum korzystanie z telewizji, komputerów, tabletów na rzecz rodzinnych działań. 

Jeżeli jednak, w tej tak trudnej dla nas wszystkich sytuacji, nie możemy poradzić sobie ze swoim emocjami to proponowałabym szukanie wsparcia w rozmowie z psychologiem lub psychoterapeutą. 

Autorką artykułu jest Lidia Stolarska-Kraszewska, lekarz pediatra